Waarom friemelen kinderen en volwassenen?

Gepubliceerd op 27 oktober 2026 om 17:30

Je zit in een vergadering en draait ongemerkt aan je ring. Tijdens een telefoongesprek teken je figuurtjes op een papiertje. Of je merkt ineens dat je al minutenlang met je vingers over een glad steentje wrijft. Kinderen doen hetzelfde: ze kauwen op hun potlood, spelen met hun haar of blijven aan hun mouw trekken.

We friemelen allemaal weleens, vaak zonder het zelf door te hebben. Friemelen wordt ook wel fidgeting genoemd. Onder de term fidgeting vallen allerlei kleine, vaak onbewuste bewegingen zoals draaien aan een ring, tikken met een pen, friemelen aan kleding of het bewegen van een voorwerp tussen de vingers.

friemelen doodelen fidgeting tikken met pen, kleuren of wiebelen

Het komt voor bij kinderen en volwassenen en wordt vaak in verband gebracht met spanning, verveling of concentratie. Toch blijkt uit onderzoek dat de redenen achter friemelen veel minder eenduidig zijn dan vaak wordt gedacht.

Waarom friemelen we zonder dat we het merken?

Friemelen is niet altijd een bewuste handeling. Soms beginnen onze vingers al te bewegen voordat we doorhebben dat we iets vasthebben. Dat kan tijdens het nadenken gebeuren, maar ook wanneer we gespannen zijn of juist weinig te doen hebben.

Psychologen spreken bij bepaalde zelfgerichte bewegingen over displacement behaviour, ook wel verplaatsingsgedrag genoemd. Denk aan iemand die tijdens een lastig gesprek aan zijn kleding plukt, over zijn handen wrijft of steeds aan zijn gezicht zit.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat dit soort bewegingen vaker kunnen voorkomen in situaties die sociaal, emotioneel of cognitief veeleisend zijn. Onderzoekers van de Universiteit Leipzig beschreven dit in een wetenschappelijk overzicht uit 2021 (1) over het onbewust aanraken van het gezicht.

Toch betekent friemelen niet automatisch dat iemand zenuwachtig is. In die zin is friemelen een normaal gedrag dat bij veel mensen voorkomt, al kunnen de redenen per persoon verschillen. Dezelfde beweging kan ook ontstaan uit verveling, gewoonte of een behoefte aan iets tastbaars.

Waarom gaan we juist tijdens gesprekken friemelen?

Stel je voor dat je een belangrijk gesprek voert. Je wilt goed luisteren, nadenken over je antwoord en tegelijkertijd letten op hoe je overkomt. Ondertussen draait je hand ongemerkt een ring rond je vinger.

In sociale situaties houden we rekening met anderen. We kunnen niet zomaar opstaan, rondlopen of iets anders gaan doen wanneer we daar behoefte aan hebben. Kleine handbewegingen vallen minder op en laten ons tegelijkertijd deelnemen aan het gesprek. Sommige mensen klikken met een pen, draaien met een elastiekje of laten een gladde edelsteen tussen de vingers bewegen

Onderzoek naar zelfgerichte bewegingen laat zien dat deze kunnen samenhangen met emotionele spanning. Dat maakt friemelen interessant vanuit de sociale psychologie: ons lichaam kan iets doen wat we zelf nauwelijks opmerken.

Maar pas op met conclusies. Wie veel friemelt, is niet per definitie onzeker of ongemakkelijk. Soms luistert iemand juist aandachtig terwijl zijn vingers voortdurend bezig zijn.

Waarom friemelen kinderen zoveel?

Kinderen lijken soms geen moment stil te kunnen zitten. Ze draaien op hun stoel, tikken met hun vingers op tafel, spelen met een gum of friemelen aan hun kleding. Dat gedrag wordt nogal eens uitgelegd als onrust of gebrek aan aandacht. Maar voor sommige kinderen kunnen kleine bewegingen samengaan met de manier waarop ze hun aandacht vasthouden of met prikkels omgaan.

Vooral bij kinderen met ADHD is onderzocht hoe beweging samenhangt met cognitieve inspanning. Een onderzoek uit 2025 naar hyperactiviteit bij kinderen met ADHD (2) liet zien dat bepaalde denk- en geheugentaken gepaard gingen met extra beweging. De onderzoekers benadrukken daarom dat niet iedere beweging zomaar als storend gedrag moet worden beschouwd.

Dat betekent niet dat friemelen voor ieder kind dezelfde functie heeft. Het ene kind zoekt iets om met de vingers te doen wanneer het zich verveelt, terwijl een ander juist tijdens een moeilijke opdracht meer gaat bewegen.

Kan friemelen kinderen helpen zich beter te concentreren?

Dat hangt af van het kind, de situatie en het voorwerp.

In 2025 verscheen in School Psychology Review een meta-analyse van tien onderzoeken met 509 deelnemers (3). Daarin werd gekeken naar hulpmiddelen zoals fidget spinners, stressballen en zitballen. Gemiddeld werd geen betekenisvolle verbetering in schoolprestaties of gedrag gevonden.

Dat sluit niet uit dat individuele kinderen een bepaald voorwerp prettig vinden. Het laat vooral zien dat friemelhulpmiddelen geen universele oplossing zijn voor concentratieproblemen.

Voor ouders en leerkrachten is het daarom interessanter om te kijken wat er gebeurt: blijft een kind betrokken bij de activiteit of krijgt het friemelen juist alle aandacht?

Waarom voelt een gladde steen zo prettig in je hand?

Niet ieder voorwerp voelt hetzelfde. Een sleutelbos maakt geluid, een elastiekje rekt mee en een gladde steen biedt een stevig, gelijkmatig oppervlak.

Via onze tastzin nemen we voortdurend informatie waar over vorm, structuur, temperatuur en druk. In het wetenschappelijke overzicht The Functions of Human Touch uit 2024 (4) beschrijven onderzoekers hoe veelzijdig de tastzin is en hoe aanraking betrokken is bij onze omgang met de omgeving.

Een gepolijste edelsteen heeft bovendien vaak een afgeronde vorm die gemakkelijk tussen de vingers beweegt. Je kunt hem draaien, vasthouden of met je duim over het oppervlak wrijven zoals bij duimstenen.

Wanneer je dat regelmatig doet, kan de beweging vanzelfsprekend worden. Volgens psychologen Wendy Wood en Dennis Rünger spelen herhaling en herkenbare situaties een belangrijke rol bij het ontstaan van gewoontes (5).

Misschien verklaart dat waarom sommige mensen steeds opnieuw naar hetzelfde voorwerp grijpen. Niet omdat ze iedere keer bewust besluiten te friemelen, maar omdat de beweging vertrouwd is geworden.

Waarom is een duimsteen juist voor friemelen gemaakt?

Een duimsteen, ook wel zorgensteen of worry stone genoemd, is een glad gepolijste edelsteen met een kleine, ovale uitholling.

Die uitsparing maakt het verschil. De uitsparing zorgt ervoor dat de duim steeds dezelfde beweging kan maken, zonder dat je daar bewust over hoeft na te denken. Wanneer je de steen tussen je vingers houdt, vindt de duim daardoor bijna vanzelf zijn plek.

Voor kinderen die graag iets tussen hun vingers houden, kan een duimsteen een eenvoudig tastvoorwerp zijn. Anders dan een fidget spinner heeft hij geen bewegende onderdelen, maakt hij bij normaal gebruik nauwelijks geluid en vraagt hij geen ingewikkelde handeling. Het effect op aandacht of spanning verschilt echter per kind en is voor duimstenen niet specifiek aangetoond.

Niet iedere gepolijste steen is overigens een duimsteen. Het verschil tussen handstenen, zakstenen, duimstenen en oplegstenen zit onder andere in de vorm en de manier waarop ze worden gebruikt.

Friemelen zegt niet altijd wat je denkt

Iemand die met zijn handen bezig is, kan gespannen zijn, nadenken, zich vervelen of simpelweg een vertrouwde gewoonte herhalen. Bij kinderen geldt hetzelfde: bewegende vingers betekenen niet automatisch dat de aandacht verdwenen is.

Misschien is dat wel het interessantste aan friemelen. Wat voor een ander een onbeduidende beweging lijkt, kan voor degene die het doet een heel vanzelfsprekend onderdeel van het moment zijn.

En soms is het niet ingewikkelder dan dat. Je hebt een prettig voorwerp in je hand en merkt pas wanneer je het neerlegt dat je er al die tijd mee hebt zitten spelen.

Is friemelen een teken van stress?

Niet altijd. Friemelen kan samengaan met spanning, maar ook met concentratie, verveling of gewoontegedrag. Dezelfde beweging kan dus verschillende oorzaken hebben.

Waarom friemelen kinderen zoveel?

Kinderen bewegen vaak meer dan volwassenen. Daarnaast kunnen aandacht, prikkelverwerking, verveling of cognitieve inspanning invloed hebben op friemelgedrag.

Wat is fidgeting?

Fidgeting is de Engelse benaming voor kleine, vaak onbewuste bewegingen zoals friemelen, tikken, draaien of het bewegen van een voorwerp tussen de vingers.

Helpen fidget toys bij concentratie?

Onderzoek laat zien dat hulpmiddelen zoals fidget spinners en stressballen niet automatisch leiden tot betere schoolprestaties of concentratie. Sommige mensen ervaren ze wel als prettig.

Wat is een duimsteen?

Een duimsteen is een gepolijste steen met een ovale uitholling waarin de duim rust. De vorm nodigt uit tot een herhalende beweging waarbij de duim over het oppervlak glijdt.

Waarom voelen gladde stenen prettig aan?

Via de tastzin nemen we voortdurend informatie waar over vorm, temperatuur, druk en structuur. Een gladde steen biedt een gelijkmatig oppervlak dat prettig kan aanvoelen tijdens het vasthouden of bewegen tussen de vingers.

Bronnen en wetenschappelijke onderbouwing

  1. Spille, J. L., Grunwald, M., Martin, S., & Mueller, S. M. (2021). Stop touching your face! A systematic review of triggers, characteristics, regulatory functions and neuro-physiology of facial self touch. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 128, 102–116. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2021.05.030

  2. Soto, E. F., Black, K., & Kofler, M. J. (2024). Is hyperactivity in children with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) a functional response to demands on specific executive functions or cognitive demands in general? Neuropsychology, 38(8), 699–713. https://doi.org/10.1037/neu0000975

  3. Schoenen, E. C., Alsip, B. S., Martinez, J. C., Grekov, P., Aspiranti, K. B., & Hulac, D. M. (2025). A meta-analysis of fidget devices as academic and behavioral interventions. School Psychology Review, 54(3), 315–327. https://doi.org/10.1080/2372966X.2024.2411576

  4. Saluja, S., Croy, I., & Stevenson, R. J. (2024). The functions of human touch: An integrative review. Journal of Nonverbal Behavior, 48, 387–417. https://doi.org/10.1007/s10919-024-00464-x

  5. Wood, W., & Rünger, D. (2016). Psychology of habit. Annual Review of Psychology, 67, 289–314. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-122414-033417