Coproliet / Gefossiliseerde uitwerpselen uit de prehistorie
Miljoenen jaren geleden liet een prehistorisch dier zijn uitwerpselen achter. Onder bijzondere omstandigheden bleven deze bewaard en versteenden ze uiteindelijk tot een fossiel: een Coproliet. Wat ooit als poep werd uitgescheiden, kan nu informatie bevatten over het voedsel en de leefomgeving van dieren die al lang zijn uitgestorven. Sommige Coprolieten bevatten zelfs herkenbare voedselresten, zoals kleine botfragmenten, schubben of plantenmateriaal.
Wat is een coproliet?
Een coproliet, in het Engels coprolite, is een gefossiliseerde uitwerpselmassa van een dier. De naam komt van de Griekse woorden kopros (mest) en lithos (steen).
Coprolieten behoren tot de sporenfossielen. Anders dan een versteend bot of een tand is een coproliet geen lichaamsdeel van een dier, maar een spoor dat het dier heeft achtergelaten.
Juist dat maakt coprolieten zo interessant. Een bot vertelt iets over de bouw van een dier. Een coproliet kan informatie bevatten over wat het dier heeft gegeten. In sommige exemplaren zijn zelfs resten van botten, schubben of planten bewaard gebleven.
Hoe ontstaat een coproliet?
Uitwerpselen vergaan normaal gesproken snel. Om als fossiel bewaard te blijven, moeten de omstandigheden bijzonder gunstig zijn.
Wanneer uitwerpselen bijvoorbeeld snel onder sediment terechtkomen, kunnen ze beschermd blijven tegen volledige afbraak. Mineralen kunnen vervolgens de oorspronkelijke massa verharden, opvullen of gedeeltelijk vervangen. Dit proces van fossilisatie kan uiteindelijk een steenachtig fossiel opleveren.
Niet iedere coproliet heeft dezelfde samenstelling. De aanwezige mineralen en omstandigheden tijdens de fossilisatie bepalen mede de kleur, structuur en hardheid.
Het resultaat kan een vrij glad fossiel zijn, maar ook een ruw exemplaar met opvallende plooien, groeven of een onregelmatig oppervlak.
Is een coproliet versteende dinosauruspoep?
Coprolieten worden vaak dinosauruspoep genoemd. Dat is begrijpelijk, maar niet iedere coproliet is afkomstig van een dinosaurus.
Ook prehistorische vissen, reptielen en andere dieren lieten uitwerpselen achter die konden fossiliseren. Het is bovendien niet altijd mogelijk om vast te stellen van welke diersoort een coproliet afkomstig is.
De vindplaats, ouderdom, vorm en eventuele voedselresten kunnen aanwijzingen geven. Zonder aanvullend onderzoek blijft de precieze herkomst van het oorspronkelijke dier vaak onbekend.
Hoe herken je een coproliet?
Coprolieten kunnen langwerpig, afgerond, gedraaid of onregelmatig van vorm zijn. Sommige hebben duidelijke groeven of plooien. Andere lijken op het eerste gezicht nauwelijks te onderscheiden van gewone stenen.
Paleontologen kijken daarom niet uitsluitend naar de buitenkant. Ook de interne structuur, minerale samenstelling, vindplaats en eventuele fossiele voedselresten zijn belangrijk bij de herkenning.
Een steen die op versteende uitwerpselen lijkt, is dus niet automatisch een coproliet.
Waarom zijn coprolieten belangrijk?
De meeste fossielen vertellen hoe een uitgestorven dier eruitzag. Coprolieten geven juist aanwijzingen over het dagelijks leven van prehistorische dieren.
In fossiele uitwerpselen kunnen voedselresten zitten die laten zien wat een dier at. Botfragmenten kunnen bijvoorbeeld wijzen op vleesconsumptie, terwijl plantenresten informatie kunnen geven over plantaardig voedsel en de vegetatie van destijds.
Voor paleontologen vormen coprolieten daarom een waardevolle aanvulling op botten, tanden en andere fossiele resten. Ze kunnen inzicht geven in voedselketens en de ecosystemen waarin prehistorische dieren leefden
Ruwe coprolieten verzamelen
Een ruwe coproliet laat het fossiel zien zonder een gepolijste afwerking. De natuurlijke contouren, oneffenheden en zichtbare oppervlaktestructuur blijven behouden.
Voor fossielenverzamelaars is juist die oorspronkelijke uitstraling aantrekkelijk. Een coproliet heeft niet de herkenbare schoonheid van een ammoniet of de scherpe vorm van een fossiele haaientand. Het bijzondere zit in de oorsprong: een alledaags biologisch spoor dat miljoenen jaren bewaard is gebleven.
De vier ruwe coprolieten van Helder Kristal worden afzonderlijk aangeboden. Elk exemplaar krijgt een eigen productpagina met foto's, afmetingen, gewicht en beschikbare herkomstgegevens. Zo is vooraf duidelijk welk fossiel je ontvangt.
Hoe oud is een coproliet?
Dat hangt af van de geologische laag waarin het fossiel is gevonden. Coprolieten kunnen tientallen tot honderden miljoenen jaren oud zijn. Zonder betrouwbare vindplaats en datering is de exacte ouderdom van een afzonderlijk exemplaar niet vast te stellen.
Wat is het verschil tussen een coproliet en een gewoon fossiel?
Een coproliet is zelf een fossiel, maar behoort tot de sporenfossielen. Een fossiele tand of bot is een lichamelijk overblijfsel. Een coproliet is een gefossiliseerd spoor van de activiteit van een dier.
Waar komen coprolieten vandaan?
Coprolieten worden wereldwijd aangetroffen in gesteentelagen waarin de omstandigheden geschikt waren voor fossilisatie. Vindplaatsen zijn onder andere bekend uit Europa, Noord-Amerika en Madagaskar. De herkomst van een individueel exemplaar moet afzonderlijk worden vastgesteld.
Zijn alle coprolieten afkomstig van dinosaurussen?
Nee. Ook uitwerpselen van prehistorische vissen, reptielen en andere dieren zijn als fossiel bewaard gebleven. De naam dinosauruspoep is daarom niet voor iedere coproliet correct.